Y ekseni sapmaları, FDM, DLP ve WaxJet sınıfı endüstriyel 3D yazıcılarda en sık karşılaşılan ve üretim kalitesini doğrudan etkileyen mekanik sorunlardan biridir. Bu mikro kaymalar, giderilmediğinde katman kaymaları, yüzey bozulmaları, ölçüsel tolerans hataları ve ciddi üretim duruşlarına yol açar. 3D Technical Service olarak, bu sorunların kök nedenlerini 10 dakika içinde tespit etmek için mühendislik standartlarında oluşturulmuş bir teşhis yöntemi kullanıyoruz.
Bu kapsamlı rehber; somun (lead screw nut), limit ve proximity sensörleri, enkoder geri bildirim sistemleri ve motor tork kararlılığı üzerinde durarak Y eksenindeki kaymaları hızlı ve doğru şekilde tespit etmenizi sağlar. Aşağıdaki adımlar özellikle yüksek hassasiyetli eklemeli imalat sistemleri için optimize edilmiştir.
Y Ekseni Kaymaları Neden Oluşur?
Her hareket kontrol sisteminde Y ekseni sürekli mekanik direnç, yük stresi ve çift yönlü hareket baskısı altındadır. Birkaç mikronluk kayma bile baskının tamamını bozabilir. Sorunun en sık görülen kaynakları şunlardır:
- Lead screw somununda boşluk oluşması
- Lineer millerin kirlenmesi veya eğilmesi
- Yanlış hizalanmış veya arızalı sensörler
- Enkoder drift’i veya sinyal gürültüsü
- Motor tork dengesizliği, aşırı ısınma veya akım hatası
- Gevşek kasnak, kayış veya kaplin bağlantıları
- Parça veya kalıntı kaynaklı mekanik sıkışmalar
Her bir problem, doğru yaklaşımla dakikalar içinde tespit edilebilir.
1. Lead Screw Somunu Kontrolü: Boşluk ve Backlash Problemini Giderme
Lead screw somunu, döner hareketi doğrusal harekete çeviren kritik bileşendir. Zamanla somun içinde oluşan aşınma, eksende boşluk, wobble ve ölçüsel tutarsızlıklara yol açar.
Aşınmış Somun Belirtileri
- Baskı sırasında ani Y ekseni zıplamaları
- Katmanlarda “basamaklanma”
- Hızlı hareketlerde kafa titremesi
- Duyulabilir klik veya tıkırtı sesleri
Hızlı Somun Testi
- Yazıcıyı kapatın.
- Baskı kafasını elle Y ekseninde hareket ettirin.
- Somunda yukarı–aşağı, yanal veya rotasyonel boşluk olup olmadığını gözlemleyin.
- Boşluk 0.05–0.1 mm üzerindeyse somun ayarlanmalı veya değiştirilmelidir.
Çözüm Adımları
- Anti-backlash mekanizmasını sıkın
- PTFE bazlı gres ile yağlayın
- Ağır yüklerde POM veya bronz somun tercih edin
- Milin eğik veya kirli olmadığından emin olun
Y eksenindeki kaymaların büyük bölümü yalnızca somun stabil hale getirilerek giderilebilir.
2. Limit & Proximity Sensörlerinin Doğrulanması: Hassas Homing Sağlama
Arızalı sensörler, yanlış sıfır noktası tespiti yaparak tüm baskıda eksen kaymasına yol açar.
Sorunlu Sensör Belirtileri
- Homing normalden uzun sürmesi
- Kafa durmadan çerçeveye çarpması
- Her açılışta farklı homing pozisyonları
- Sensör LED’inin kararsız yanıp sönmesi
10 Dakikalık Sensör Testi
- Homing başlatın ve ekseni gözlemleyin.
- Metal bir nesne ile indüktif sensörü tetikleyin.
- Aktivasyon mesafesi tutarsızsa sensör arızalıdır.
- Kablo bağlantılarında gevşeme veya kırık olup olmadığını kontrol edin.
Sensör Kaynaklı Kaymaları Giderme
- Sensör tetik mesafesini ±0.5 mm ayarlayın
- Sensör montajını sıkın
- Kabloları değiştirin
- EMI’den etkilenmeyen korumalı sensör kullanın
Doğru homing, uzun baskılarda eksen stabilitesinin temelidir.
3. Enkoder Geri Bildirim Testi: Drift, Gürültü ve Sinyal Kayıplarını Tespit Etme
Enkoderler, motor hareketlerinin gerçek zamanlı doğruluğunu sağlar. Takı, dental veya havacılık gibi hassas uygulamalarda enkoderdeki küçük bir hata bile ciddi ölçü bozukluklarına yol açabilir.
Enkoder Sorun Belirtileri
- Uzayan baskılarda artan kaymalar
- Baskı başlangıcının düzgün, sonraki katmanların bozuk olması
- Motor dönüyor fakat eksen hareket etmiyor gibi davranması
- Eksende anlık ters hareketler
10 Dakikalık Enkoder Testi
- Servis menüsünden hareket testini açın.
- 100 mm Y ekseni hareket testi yapın.
- Gerçek mesafe ile komut mesafesini karşılaştırın.
- Fark ±0.02 mm üzerindeyse drift vardır.
Çözüm Yöntemleri
- Enkoder diskini %90 IPA ile temizleyin
- Optik okuyucuyu kontrol edin
- Enkoder kablolarını EMI’dan izole edin
- Firmware güncellemesi yapın
Enkoder doğruluğu, eksen kararlılığının garantisidir.
4. Motor Performansı Analizi: Tork, Isı ve Akım Ayarları
Y eksenindeki hareketin gücü motorlardan gelir. Motor performansı düşerse adım kaçırma, ani eksen sıçramaları ve kayma oluşur.
Motor Arıza Belirtileri
- İnfill sırasında ani eksen atlamaları
- Yük altında tiz motor sesi
- Motor sıcaklığının 70°C üzerine çıkması
- 30–40 dakika sonra tork kaybı
Hızlı Motor Testi
- Servis menüsünden motor hız testini çalıştırın.
- Düzensiz ses veya titreşim olup olmadığını dinleyin.
- IR termometre ile yüzey sıcaklığını ölçün.
- Sürücü akım değerlerini doğrulayın.
Çözüm Önerileri
- Sürücü akımını 50–100 mA artırın
- Motor soğutmasını iyileştirin
- Kasnak & kayış bağlantılarını sıkın
- Rulmanı aşınmış motorları değiştirin
İyi ayarlanmış bir motor, Y ekseni kaymalarının çoğunu ortadan kaldırır.
5. Mekanik Hizalama: Raylar, Kayışlar, Kaplin ve Yağlama
Elektronik bileşenler sorunsuz olsa bile mekanik dengesizlik kaymalara neden olabilir.
10 Dakikada Kontrol Edilecek Noktalar
- Kayış gerginliği (ideal 6–8 mm esneme)
- Kasnak alyanlarının mile düz kısma denk gelip gelmediği
- Lineer rayların yağlanması
- Mum, reçine veya filament artıklarının temizliği
- Kablo zincirlerinin sürtme yapmaması
Hizalama Düzeltme Adımları
- Gantriyi yeniden kareye alın
- Kayışları kalibre edilmiş gergi aletiyle ayarlayın
- Rayları hafif mineral yağ ile yağlayın
- Sertleşmiş yüzey artıklarını çözücü ile temizleyin
Bu işlemler eksenin sürtünmesiz ve kararlı hareket etmesini sağlar.
6. Son Doğrulama: Hassas Kalibrasyon Baskısı
Yapılan düzeltmelerden sonra bir kalibrasyon karesi, lineer tolerans testi veya katman hizalama modeli basılmalıdır.
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Katman çizgilerinin sürekliliği
- İleri-geri hareketlerde simetri
- Ghosting/echo hatası olmaması
- Ölçü toleransının ±0.05 mm içinde olması
Temiz bir test baskısı, Y ekseni kaymalarının tamamen giderildiğinin teyididir.
Sonuç: Y Ekseni Hassasiyetini Dakikalar İçinde Geri Kazanın
Somun, sensör, enkoder, motor ve mekanik hizalama adımlarının tamamını uygulayarak Y ekseni kaymalarını 10 dakika içinde teşhis edebilir ve çözebilirsiniz. Bu süreç, özellikle profesyonel üretim ortamlarında stabil, tekrarlanabilir ve yüksek doğruluklu hareket kontrolü sağlar.
